Racisme in De balie

2013

Op dinsdag 26 november vindt in De Balie (Amsterdam) een debat plaats over discriminatie in Nederland. In tijden waarin niemand meer geheel onbevangen het Sinterklaasfeest viert, lijkt een debat over al dan niet institutioneel racisme behoorlijk relevant. Ik doe in elk geval een bijdrage, in de vorm van een korte pitch; in vijf minuten vat ik samen hoe we ervoor staan, met z’n allen, en hoe we er beter uit kunnen komen. Vijf minuten. Niet veel tijd, maar net genoeg om Kapuscinski, Anil Ramdas, Edward Said en Levinas aan te halen. Oh, en om ook nog iets oorspronkelijks te zeggen over onszelf, de ander, en onze benadering van elkaar.

Andere sprekers zijn o.m. Stephen Small (key note), Quinsy Gario en Seada Nourhussen. Dinsdag 25 november, 20:00 uur, De balie Amsterdam. Meer info hier. **

 

ENGLISH

Lately the Dutch have been subject to debate, as the international community have taken note of some disputable topics like black Pete and bold racist remarks in popular tv shows. De balie, Amsterdam’s debate centre, hosts an evening of discussion on if and how racism is institutionalized in Dutch society. I will contribute with a short pitch in which I’ll defend that racism is in fact human and will never be eliminated. You will find more info on this event here.

 

** Op verzoek plaats ik hieronder de complete tekst van mijn korte lezing;

The better man

Karin Amatmoekrim, De balie, dinsdag 26 nov. 2013

Ik heb me voor vanavond de vraag gesteld wat emancipatie is, in een gemeenschap waarin kleur en afkomst nog altijd tot onbegrip en soms zelfs tot onversneden woede leiden. Het eerste waaraan ik dacht, was dat er altijd het verschil zal zijn tussen onszelf en de ander. Zowel in sociologisch, als in cultureel als in filosofisch opzicht. Mijn conclusie is dan, en daarmee gooi ik ongetwijfeld in deze zaal voor even de knuppel in het hoenderhok, dat we ons het beste erbij neer kunnen leggen.

Ik geloof dat het Anil Ramdas was, die ooit zei dat discriminatie iets is van alle mensen. Het is mens-eigen, en we kunnen wel willen dat het niet zo was, maar het zal altijd bestaan in elk van ons. Het is echter een kwestie van beschaving wat we doen met onze eigen racistische impulsen.

Ik hang dit standpunt met overtuiging aan, en zou eraan willen toevoegen dat over wat de ander met zijn racisme doet, we zelf helaas niet zoveel controle hebben. De ander is, zelfs volgens verschillende filosofische stromingen, een onophefbare entiteit. Wij zijn misschien zelfs wie we zijn, door het bestaan van de ander. Dat idee is breed onderzocht en gaat heel ver terug in de geschiedenis, van Sartre tot het Oriëntalisme van Said, van Kapuscinksi terug naar Herodotus, die al eeuwen geleden stelde dat alle volkeren onderling van elkaar verschillen, en dat het natuurlijk is dat elk volk zijn eigen gewoonten het beste vindt.

Maar naast de ander als filosofisch concept, heeft de idee van de ander ook politieke, economische, sociale en psychologische connotaties. En de werkelijkheid is, helaas voor sommigen onder ons, dat de gekleurde mens in die connotaties en aannames, aan het kortste eind trekt. Dat er met een gekleurde bril gekeken wordt naar alles wat niet-westers is, is een gegeven dat in elk postkoloniaal en postmodern onderzoek weer opnieuw bewezen wordt. De interpretatie van kunst, de interpretatie van cultuur, de interpretatie van economieën, zijn allemaal onderhevig aan de postkoloniale bril van de oude overheerser, die nog steeds bepalend is voor hoe wij met z’n allen naar de wereld kijken.

Dat is oneerlijk, ja. Het is ook onrechtmatig, en in de aard van alles bovendien racistisch. Ik roep op om dit als een gegeven te zien, en het als een feit te erkennen. Dat is op zichzelf al een strijd die nog heel lang zal duren. Het is trouwens ook een strijd die we niet alleen in de interactie met de ander voeren, maar ook met onszelf. Ik las bijvoorbeeld in de autobiografie van Nelson Mandela dat toen hij voor het eerst in het vliegtuig zou stappen bij een zwarte piloot, hij zijn aarzelingen had. Hij vroeg zich af of de man even competent zou zijn als een andere, witte piloot? Ik denk dat elke kleurling in deze zaal, als hij eerlijk is, zelf vaak genoeg een vergelijkbare gedachte heeft gehad. Die bril dus, waarmee naar de wereld wordt gekeken, zetten wij zelf ook vaak genoeg op. Ons ervan bewust te zijn, is een strijd die nog lang niet gestreden is. Het is een strijd waarbij we continu verschijnselen die vastgeroest lijken, in twijfel moeten trekken. Zwarte piet is het meest recente voorbeeld daarvan.

Maar ons bewust te worden van de bril die we ophebben, is niet alles. De andere helft van de strijd is om ons er vervolgens bij neer te leggen dat het in de kern nooit helemaal zal veranderen. De wereld is een oneerlijke plek, waarin niet iedereen de zelfde kansen krijgt. Nederland is daarin niet beter dan andere landen, hoe graag we ook blijven wijzen op de situatie elders, en hoe graag we ook van onszelf zeggen dat we een tolerant volk zijn. Ook hier moeten kleurlingen en migranten, asielzoekers en gastarbeiders dagelijks vechten tegen vooroordelen. We moeten harder werken dan autochtonen. We moeten ons vaker laten beledigen. We worden constant en vaak genoeg op de meest onverwachte momenten gediscrimineerd. We worden stelselmatig onderbetaald, onze kinderen op school bij voorbaat ondergewaardeerd, en zelfs al hebben we dezelfde diploma’s als onze leeftijdgenoten, dan nog beginnen we met een achterstand op de arbeidsmarkt. Ik zeg; laten we ons erbij neerleggen, dat de wereld werkt zoals hij werkt. Leg je erbij neer dat het oneerlijk is, en dat je nu eenmaal harder moet werken dan je blanke vrienden. Leg je erbij neer, niet als een verslagen slachtoffer, maar als een potentiele winnaar.

Want als jij harder moet werken, als jij betere cijfers moet halen, als jij meer tegenslag moet overwinnen, als jij elke dag moet presteren, nooit eens achterover kan leunen omdat er altijd wel iemand is die zit te wachten tot je faalt – wie wint er dan uiteindelijk? Jij, natuurlijk. Laat de rest lachend achter je – en be the better man.

Afkomst en kleur, wil ik maar zeggen, zullen altijd blijven gelden. Maar gelukkig bestaan er ook andere vooroordelen, namelijk over wie die man is die zoveel succes heeft met zijn bedrijf, wie die vrouw is die zoveel geld verdient. Aannames die we maken over mensen met macht, met talent, met uitstraling en met kracht – dat zijn aannames die minstens even sterk zijn als die over kleur. De ander, zal altijd de ander zijn. Eeuwen aan onderscheid en onderdrukking, poetsen we niet eventjes weg. Maar juist in het overwinnen van dat wat ons tegenwerkt, dwingen we de ander om zijn bril af te zetten, en ons te zien als mensen. Dwingen we ook andere kleurlingen, die net als wij allemaal geboren worden in een wereld van onrecht en ongelijkheid, om te beseffen dat we meer zijn dan de ander. Namelijk; onszelf. Een mens, met mogelijkheden.

Andere posts...